DEN HAAG (29 juni 2026) – Wie dacht dat met het vertrek van Thom de Graaf de rust rond de Indiëherdenking zou terugkeren, komt bedrogen uit. Nog geen jaar na zijn aantreden heeft de nieuwe voorzitter van de Stichting Nationale Herdenking 15 augustus 1945, Paul Doop, een ontluisterend visitekaartje afgegeven. In een interview met NRC pleit hij voor “verzoening” met Japan en sluit hij de aanwezigheid van de Japanse ambassadeur tijdens de Nationale Herdenking op 15 augustus niet uit. Onder Indische Nederlanders wordt met verbijstering gereageerd.
Doop blijkt niet van plan afstand te nemen van de omstreden koers die de herdenkingsorganisatie de afgelopen jaren heeft ingezet. Integendeel: volgens Doop is “de tijd voor verzoening met Japan aangebroken”. Hij zegt “niets uit te sluiten” als het gaat om een eventuele aanwezigheid van de Japanse ambassadeur tijdens de nationale herdenking, waarop traditioneel de capitulatie van Japan en het einde van de Tweede Wereldoorlog wordt herdacht. Voor veel Indische Nederlanders zijn de uitspraken van Doop onbegrijpelijk, kwetsend en ronduit schokkend.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog worden in voormalig Nederlands-Indië ruim 42.000 Nederlandse militairen door Japan krijgsgevangen gemaakt en ongeveer 100.000 Nederlanders geïnterneerd. Krijgsgevangenen worden ingezet als dwangarbeiders, onder meer aan de beruchte Dodenspoorwegen en vervoerd op de zogenaamde hellships. Vrouwen en meisjes lopen het risico om door de Japanners als seksslavinnen, eufemistisch aangeduid als troostmeisjes, aan het werk te worden gezet. In totaal zouden er tijdens de Tweede Wereldoorlog in Azië naar schatting 25.000 (Indische) Nederlanders in gevangenschap om het leven komen. Hoeveel doden er onder de Buitenkampers vallen is geheel onduidelijk. Ook het aantal doden onder de inheemse bevolking is onbekend.
Doop ontmoette vorige week de Japanse keizer Naruhito tijdens diens zeer omstreden staatsbezoek aan Nederland. Volgens Doop sprak de keizer zijn medeleven uit over het verdriet dat nog altijd bestaat over de Tweede Wereldoorlog. Voor Doop lijkt een kort persoonlijk onderhoud met de Japanse keizer voldoende om ondanks decennia van onverwerkt leed te pleiten voor verzoening met Japan.
Daarmee gaat Doop volledig voorbij aan het feit dat Japan nooit expliciet en zonder voorbehoud excuses heeft aangeboden aan de Nederlandse slachtoffers van de Japanse bezetting van voormalig Nederlands-Indië. Ook lijkt hij te negeren dat oorlogsmisdaden van het Japanse keizerrijk in Japan tot op de dag van vandaag worden gerelativeerd, gebagatelliseerd en soms zelfs ontkend.
Voor veel overlevenden en nabestaanden klinkt een oproep tot verzoening zonder volledige erkenning en excuses daarom niet als een gebaar van verbinding, maar als een nieuwe vernedering.
De uitspraken van Doop passen in een langere reeks controverses rond de Stichting Nationale Herdenking 15 augustus 1945.
Onder voormalig voorzitter Thom de Graaf verindonesiseerde de herdenking in rap tempo. In 2022 ontstond grote maatschappelijke onrust nadat de Indonesische ambassadeur een steeds prominentere rol kreeg tijdens de Nationale Herdenking. Ook verspreidde de herdenkingsorganisatie omstreden Indonesische complottheorieën, werden traditionele onderdelen van de herdenking geschrapt en groeide het gevoel onder Indische Nederlanders dat hun eigen herdenking hen steeds meer werd afgepakt.
Dat de nieuwe voorzitter nu opnieuw pleit voor verzoening zonder excuses en bovendien de aanwezigheid van de Japanse ambassadeur niet uitsluit, bevestigt voor veel Indische Nederlanders dat de herdenkingsorganisatie steeds verder is losgezongen van de slachtoffers en nabestaanden voor wie de Nationale Herdenking eigenlijk is bedoeld.
Foto: Stichting Nationale Herdenking 15 augustus 1945/Patricia Steur
