DEN HAAG (30 juni 2026) – De omstreden oud-voorzitter van de Nationale Indiëherdenking, Thom de Graaf, heeft opnieuw voor grote beroering gezorgd onder slachtoffers en nabestaanden van de Tweede Wereldoorlog. In een bizar interview met het AD geeft De Graaf aan zijn leven te danken te hebben aan de Japanse keizer en oorlogsmisdadiger Hirohito. Dat juist een voormalig voorzitter van de Nationale Indiëherdenking de naam van Hirohito in verband brengt met dankbaarheid, wordt door veel slachtoffers en nabestaanden als onbegrijpelijk en diep kwetsend ervaren.
Volgens De Graaf werd zijn vader tijdens de Tweede Wereldoorlog in een Japans kamp ter dood veroordeeld, maar zou hij gratie hebben gekregen omdat de geplande executie samenviel met de verjaardag van keizer Hirohito. Daarom, zo stelt De Graaf, was het voor hem “heel bijzonder” om tijdens het recente staatsbezoek de kleinzoon van Hirohito, keizer Naruhito, in de ogen te kijken. De Graaf spreekt zelfs over “de ironie van de geschiedenis”.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog worden in voormalig Nederlands-Indië ruim 42.000 Nederlandse militairen door Japan krijgsgevangen gemaakt en ongeveer 100.000 Nederlanders geïnterneerd. Krijgsgevangenen worden ingezet als dwangarbeiders, onder meer aan de beruchte Dodenspoorwegen en vervoerd op de zogenaamde hellships. Vrouwen en meisjes lopen het risico om door de Japanners als seksslavinnen, eufemistisch aangeduid als troostmeisjes, aan het werk te worden gezet.
In totaal zouden er tijdens de Tweede Wereldoorlog in Azië naar schatting 25.000 (Indische) Nederlanders in gevangenschap om het leven komen. Hoeveel doden er onder de Buitenkampers vallen is geheel onduidelijk. Ook het aantal doden onder de inheemse bevolking is onbekend.
Dat juist de voormalige voorzitter van de Nationale Herdenking 15 augustus 1945 publiekelijk suggereert zijn bestaan te danken te hebben aan de man die aan het hoofd stond van het Japanse oorlogsimperium, wordt door veel slachtoffers en nabestaanden ervaren als een pijnlijke en onbegrijpelijke relativering van het leed dat Japan in Azië en met name Nederlands-Indië heeft veroorzaakt.
De Graaf gaat daarbij volledig voorbij aan het feit dat keizer Hirohito niet slechts een symbolisch staatshoofd was, maar tijdens de Tweede Wereldoorlog de hoogste vertegenwoordiger van het Japanse keizerrijk; een van de As-mogendheden die verantwoordelijk waren voor grootschalige oorlogsmisdaden in Azië, waaronder in Nederlands-Indië.
De uitspraken van De Graaf passen in een patroon dat tijdens zijn voorzitterschap steeds duidelijker zichtbaar werd. Onder leiding van de ‘onderkoning van Nederland’ verindonesiseerde de Nationale Herdenking in rap tempo. In 2022 ontstond grote maatschappelijke onrust nadat de Indonesische ambassadeur een steeds prominentere rol kreeg tijdens de herdenking. Vervolgens verspreidde de herdenkingsorganisatie omstreden Indonesische complottheorieën, verdwenen traditionele onderdelen van de herdenking en werd tijdens herdenkingen nauwelijks nog aandacht besteed aan de rol van met Japan collaborerende Indonesische groepen.
Deze ontwikkelingen leidden tot grote onvrede onder Indische Nederlanders, veteranen en nabestaanden, die zich steeds minder herkenden in een herdenking die oorspronkelijk juist bedoeld was om de Nederlandse slachtoffers van de oorlog in Azië te herdenken.
Dat inmiddels ook de nieuwe voorzitter Paul Doop pleit voor “verzoening” met Japan en de aanwezigheid van de Japanse ambassadeur tijdens de Nationale Herdenking niet uitsluit, versterkt de vraag hoe onafhankelijk de herdenkingsorganisatie eigenlijk nog is. De uitspraken van zowel Thom de Graaf als Paul Doop tonen in ieder geval aan dat de Nationale Indiëherdenking verder van haar oorspronkelijke achterban verwijderd is geraakt dan ooit tevoren.
Lees het bizarre interview met Thom de Graaf in AD
